Οι χαρταετοί και τα κούλουμα του Σπύρου Βασιλείου.

 

   Με  μια εικαστική πινελιά ας ξεκινήσουμε την περίοδο της Σαρακοστής έτσι όπως ο μοναδικός Σπύρος Βασιλείου ήξερε  να χρωματίζει  την ημέρα συλλαμβάνοντας στον καμβά του πλήθος ανέμελων χαρταετών. Τότε  που οι χαρταετοί πετούσαν αυτήν την ημέρα και ταξίδευαν τα όνειρα και τις ελπίδες μας  για μια καλύτερη μέρα.

  Έχουν μείνει ιστορικά τα κούλουμα που οργάνωνε ο ζωγράφος  Σπύρος Βασιλείου στο ατελιέ του λίγο πιό κάτω από την Ακρόπολη, κοντά στη Διονυσίου Αρεοπαγίτου. Πολύς κόσμος, φίλοι, καλλιτέχνες, εικαστικοί γεύονταν τα σαρακοστιανά εδέσματα  από το τραπέζι του, που τόσο έξοχα αποτύπωσε στον γνωστό πίνακα. Κούλουμα μιας άλλης εποχής με παιδική διάθεση, αλήθεια και απλότητα, χωρίς εξαλλοσύνες, τηλεπερσόνες και δηθεναριά.

 Και από κοντά οι χαρταετοί του ζωγράφου που πόσο αρμονικά δένουν την εικόνα  τους με το γνωστό σκοπό του Μίκη Θεοδωράκη.

   Χαρταετοί του Σπύρου Βασιλείου, έργο 1965. Στον κόσμο του Σπύρου Βασιλείου, τον βουτηγμένο στο χρυσό του αττικού ήλιου, ανήμερα Καθαρής Δευτέρας οι Χαρταετοί του έχουν γιορτή, αφέντες του ουρανού, με χρώματα της παλέτας του, δίπλα δίπλα ο αθηναϊκός χαρταετός με το Σμαρνάκι της Μικράς Ασίας. Παρών και ο χαρταετός «που δεν πρόσεξε και μπλέχθηκε στα καλώδια της ΔΕΗ», στο κάτω μέρος  της εικόνας.

   Και να θυμίσουμε πως τότε  από  τις ειδήσεις ακουγόταν η προειδοποίηση προς  γονείς και παιδιά να πετούν τον χαρταετό τους μακριά από τα καλώδια της ΔΕΗ. 

Σήμερα δεν είναι αυτονόητο, απλά λίγοι μπαίνουν στον κόπο να πετάξουν με τα παιδιά  τους αετό. Προτιμότερο  το σερφάρισμα ή τα "παιδικά" παιχνίδια του κινητού;

Οι χαρταετοί της Καθαράς Δευτέρας, όπως του Μίμη και του Ρήγα.

 

 Μια  όμορφη μέρα μας  χάρισε σήμερα ο Φλεβάρης μετά  τα απαγορευτικά και τις δυνατές βροχές του. Ιδανικός καιρός λοιπόν για το πέταγμα του χαρταετού σήμερα με αεράκι που ευνοεί το πέταγμα του αλλά  που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή και αντοχές από  όσους θα το τολμήσουν. 

                         

    Οι παλιότερες γενιές πολλών παιδιών που έχουν μεγάλωσαν ή παραμεγαλώσει θα θυμούνται το παλαιό αναγνωστικό του Δημοτικού, στο οποίο θριάμβευε το περήφανο πέταγμα του αετού του Μίμη. Ο Μίμης αδιαφιλονίκητος ήρωας του παλαιού αναγνωστικού με το ριγέ μπλουζάκι και το κοντοκουρεμένο κεφάλι στο πλευρό της αδελφής του της Άννας, χαίρεται την Καθαρά Δευτέρα από την Αθηναϊκή ταράτσα του σπιτιού.

 

   Με αυτές τις εικόνες τα μικρά παιδιά μάθαιναν τα πατροπαράδοτα έθιμα της Καθαροδευτέρας έχοντας σαν πρότυπο το Μίμη και την παρέα του. Ο χαρταετός αναπόσπαστη ψηφίδα της ημέρας. ένα έθιμο μια συνήθεια που έφερνε πολύ κοντά τον πατέρα με το γιο, τον παππού με τον εγγονό μέρες πριν, όταν θα έπρεπε να φτιαχτεί ο αετός να μετρηθούν καλά τα ζύγια και να έχει σωστό μήκος η ουρά.

   Στο ακόμα πιο παλιό αναγνωστικό ο πρωταγωνιστής είναι ο Ρήγας και η γιαγιά που καμαρώνει το κατόρθωμα του εγγονού αλλά και η Χιόνια, η γάτα.

Η ελληνική οικογένεια σε απαρτία, μαζί με τα οικόσιτα ζώα. Όλα ανθρώπινα, γήινα, φυσιολογικά, ελληνικά και πατροπαράδοτα.

   Αυτή είναι η Ελλάδα μας.

 Ας  ευχηθούμε οι χαρταετοί της ψυχής μας να πετάνε πάντα ψηλά. Καλή ΣΑΡΑΚΟΣΤΉ.

 

Ο πρώτος Κατανυκτικός Εσπερινός προεξάρχοντος του Σεβ. Μητροπολίτου κ. κ. Εφραίμ.

Ο πρώτος κατανυκτικός εσπερινός της περιόδου της Μεγάλης Τεσσαρακοστής τελέσθηκε στον Μητροπολιτικό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Αίγινας, προεξάρχοντος  του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ύδρας κ. κ. Εφραίμ ο οποίος λίγο πριν το τέλος της ακολουθίας μίλησε διδακτικά εισάγοντας τους ακροατές στο πνεύμα και στην ατμόσφαιρα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, κάνοντας χρήση χωρίων από τους Πατέρες και από σύγχρονους Θεολόγους.

Ο ναός ήταν κατάμεστος από πιστούς καθώς και από τους ιερείς  της Αίγινας. Στο τέλος δόθηκε ο ασπασμός της συγνώμης και οι πιστοί ζήτησαν την ευχή και τη συγχώρηση από τον Σεβασμιώτατο Ποιμενάρχη.

Οι Κατανυκτικοί Εσπερινοί τελούνται κάθε Κυριακή το απόγευμα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Οι ύμνοι και τα αναγνώσματα ενισχύουν τους πιστούς στον πνευματικό τους αγώνα.

Ιδιαίτερα στην Αίγινα τελούνται εκ περιτροπής στους ναούς της πόλης, που εκτός από τον Μητροπολιτικό είναι ο Άγιος Νικόλαος και τα Εισόδια της Θεοτόκου (Παναγίτσα).

 

Κυριακή της Τυροφάγου σήμερα.

                                      

 Στο κατώφλι της Μεγάλης Τεσσαρακοστής η σημερινή Κυριακή αποκτά   ιδιαίτερη σημασία στην πορεία  και την προετοιμασία προς  το Πάσχα. Τέταρτη στη σειρά  Κυριακή του Τριωδίου έρχεται να μας προβάλει ένα πρόσωπο από "τα παλιά". Τον Αδάμ τον προπάτορα. Μας θυμίζει την εξορία  του από τον Παράδεισο. Την έκπτωση του. Την απομάκρυνση από την πατρική αγκαλιά

Ο  Αδάμ και κατά συνέπεια ο άνθρωπος είναι εξόριστος. Βιώνει τη δική του προσφυγιά. Κάθεται απέναντι από τον Παράδεισο  και θρηνεί. Στερήθηκε τα δώρα  του Θεού. Στερήθηκε τον Πατέρα. Ορφάνεψε.

Τα  τροπάρια  και οι ύμνοι αυτής  της ημέρας είναι γιομάτα από το θρήνο  του Αδάμ. Και οι Πατέρες  της Εκκλησίας πολύ σοφά  στην είσοδο μας στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή μας υπενθυμίζουν το παράδειγμα του Αδάμ για να συγκλονιστούμε και να ανάψει  στην ψυχή μας, ο πόθος  της επιστροφής μας  στο Θεό.

Με μια προϋπόθεση. Αυτός ο δρόμος περνά μέσα από τη συγχώρηση. Την ανάγκη να συγχωρήσουμε και να συγχωρεθούμε. Απαραίτητη προϋπόθεση  που απαιτεί δύναμη ψυχής και αυταπάρνηση.

Η Κυριακή αυτή ονομάζεται επίσης και "Τυροφάγου ή Τυρινή" διότι καταναλώνουμε  τυροκομικά προϊόντα για τελευταία  φορά  πριν ξεκινήσει η νηστεία  της Τεσσαρακοστής.

Οι νοικοκυρές αυτή την ημέρα συνήθιζαν να μαγειρεύουν μακαρόνια και να σκαρώνουν γαλόπιτες ή τυρόπιτες.

Από αύριο Καθαρά  Δευτέρα οι κατσαρόλες θα καθαριστούν και θα ξεκουραστούν. Η νηστεία αλλάζει την καθημερινότητα και επιβάλει  τα νηστήσιμα φαγητά. Και  αυτά  δεν ήταν και δεν είναι έθιμα. Είναι μέρος της  εκκλησιαστικής ζωής  των ανθρώπων.

 

Και ο "ΦΟΙΒΟΣ" είναι εδώ!

Έλυσε κάβους και ο "Φοίβος" της  Saronic  χθες Παρασκευή 20 /2 μπαίνοντας δυναμικά στο παιχνίδι  του τριημέρου της Καθαράς Δευτέρας.

Το αγαπημένο πλοίο πολλών επιβατών της γραμμής που ήταν δεμένο από το Νοέμβριο για την ετήσια ακινησία και συντήρηση του επέστρεψε στα καθημερινά δρομολόγια του πανέτοιμο να ανταποκριθεί στη μεγάλη επιβατική κίνηση του τριημέρου.

 Ευχόμαστε στο πλήρωμα του καλά και ήρεμα ταξίδια.

 

Γαϊτανάκι, παραδοσιακοί χοροί και ομαδικά παιχνίδια στο 2ο Γυμνάσιο Αίγινας.

Αποτελεί παράδοση πλέον την τελευταία Παρασκευή πριν το τριήμερο της Καθαράς Δευτέρας να πραγματοποιείται με αφορμή τη λαογραφία των ημερών ένα αφιέρωμα με παραδοσιακά παιχνίδια, μουσική και χορό.

Κεντρική θέση το παραδοσιακό γαϊτανάκι που στήθηκε στη μέση του προαυλίου του σχολείου. Ακολούθησαν παραδοσιακά ομαδικά παιχνίδια και χοροί πλαισιωμένα όλα αυτά από πλούσια κεράσματα που πρόσφεραν πολλοί γονείς και ο Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων.

Κάποιοι μεταμφιέστηκαν! Ανάμεσα τους πολλά ευρηματικά κοστούμια αλλά αυτό που ξεχώρισε και ήταν εκτός συναγωνισμού ήταν το ζευγάρι γαμπρός και νύφη με ένα παραδοσιακό νυφικό με δαντέλα. 

 

Έθιμα του τριημέρου της Καθαράς Δευτέρας στην παλιά Αίγινα.

  

Οι  γιορτές πλέον δεν έχουν την ατμόσφαιρα άλλων εποχών. Η χαρά, η ξεγνοιασιά, ο ενθουσιασμός και η απλότητα των ημερών έχουν υποχωρήσει και τη θέση τους έχουν πάρει  η απομόνωση, η κατήφεια και το άγχος για το αύριο.

Κι όμως οι γιορτές ήταν πάντα το μοναδικό αποκούμπι και καταφύγιο γιατί  οι γιορτές  κρύβουν μια αδαπάνητη εσωτερικότητα. Πέρα και μακριά από το επιφανειακό υπάρχει η εσωτερικότητα ενός πνευματικού γεγονότος, η ουσία  και ο πυρήνας του. Η αλήθεια  του!

Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι προ των πυλών.

Προηγείται όμως το τριήμερο αυτό που σε άλλες εποχές ήταν και το μεγάλο ξεφάντωμα  της αποκριάς. Αναδημοσιεύουμε  το σχετικό σημείωμα με τα έθιμα αυτών των ημερών, του τελευταίου σαββατοκύριακου της αποκριάς.

Ας πάρουμε όμως μια ανάσα από  τις σελίδες άλλων εποχών για αυτές  τις ημέρες. Ας ξαναδιαβάσουμε τα έθιμα των ημερών έτσι όπως τα καταγράφει για την Αίγινα ο κ. Ι. Μάντζαρης στο βιβλίο του: "Αιγηνιτών Ήθη και Έθιμα".

Αναφέρει:

Την Κυριακή της Τυροφάγου στην Αίγινα έτρωγαν κογκολόμιζες (μακαρόνια) με τριμμένο τυρί. Εάν περίσσευε φαγητό, το έριχναν στις κότες να το φάνε και έτσι να κάνουν πολλά αβγά και επειδή την επόμενη μέρα ξεκινούσε η Σαρακοστή. 

   Στις Άλωνες, χωριό της Νοτιοανατολικής Αίγινας, την Κυριακή της Τυροφάγου κρεμούσαν από το ταβάνι του σπιτιού ένα αβγό με σπάγκο, ώστε να φθάνει μέχρι το τραπέζι. Οι παριστάμενοι σηκώνονταν με τα χέρια τους σταυρωμένα πίσω στην πλάτη. Κάποιος από όλους έπρεπε να προλάβει να αρπάξει το αβγό με το στόμα του. Τότε κέρδιζε και το στοίχημα, που είχαν βάλει από πριν (σε είδη όπως ελιές, λάδι, κρασί, κάποιο ζώο). Το αβγό ήταν δεμένο με κλωστή και κόμπο για να μη μπορέσει κάποιος και το αρπάξει με το χέρι.Συνηθίζεται σε πολλές περιοχές της Αίγινας το τελευταίο πράγμα που έτρωγαν να είναι ένα αβγό. Έτσι ξεκίναγε η Σαρακοστή. Κι έτσι άνοιγε με το κόκκινο αβγό. Η φράση που έλεγαν ήταν: « Με αβγό θα το βουλώσεις και με αβγό θα ανοίξει»

Την Καθαρά Δευτέρα έτρωγαν σκόρδο, ελιές, κάρδαμα, βολβούς, χαλβά, λαγάνες και θαλασσινά. Πολλοί Αιγινήτες νήστευαν και το λάδι έως το επόμενο Σάββατο των Αγίων Θεοδώρων. 

Οι κοπέλες που επιθυμούσαν να μάθουν τη μοίρα τους ( ποιόν θα παντρευτούν) επισκέπτονταν ανήμερα την Καθαρά Δευτέρα τρία μονοστέφανα σπίτια,  δηλαδή οικογένειες, όπου και οι δύο σύζυγοι είχαν παντρευτεί μια μόνο φορά και εκεί μάζευαν νερό, αλεύρι κι αλάτι. Συνήθως όμως δεν έπαιρναν αλεύρι, αλλά ζητούσαν το προζύμι με το οποίο είχαν παρασκευάσει τα μακαρόνια της Τυροφάγου. Γυρίζοντας σπίτι τους, έβαζαν τα υλικά αυτά σε ένα ντεζερέδι (καζάνι) και πρόσθεταν αλάτι και το έβαζαν στο κατώφλι της πόρτας εισόδου του σπιτιού τους. Κατόπιν ζύμωναν τα υλικά αυτά έχοντας στα χέρια τους πίσω και έπλαθαν ένα κουλούρι, το οποίο το έψηναν στο πιο κοντινό σταυροδρόμι της γειτονιάς. Το κουλούρι αυτό το ονόμαζαν  οι αιγινήτισσες «αρμυροκούλουρο», λόγω της μεγάλης ποσότητας αλατιού που περιείχε. Οι κοπέλες, λίγο πριν πέσουν για ύπνο έτρωγαν τα αρμυροκούλουρα, χωρίς να πιούν νερό. Στη συνέχεια πήγαιναν για ύπνο ελπίζοντας να δουν στο όνειρό τους τον άνδρα που επρόκειτο να παντρευτούν να τους δίνει νερό να πιούν.

Σύμφωνα με την Ασπασία Γκίκα, οι αιγινήτες ευσεβείς και πιστοί άνθρωποι νήστευαν καθόλη τη διάρκεια της Μεγάλης και Αγίας Τεσσαρακοστής. Ιδιαίτερα τις μέρες Τετάρτη και Παρασκευή δεν έτρωγαν κανένα λαδερό φαγητό. Με την είσοδο της Αγίας Σαρακοστής και πιο συγκεκριμένα την πρώτη Τετάρτη μετά την Καθαρά Δευτέρα, έβραζαν τα πολύλογα, ένα είδος σούπας που περιείχε σιτάρι, κουκιά, φασόλια, ρεβίθια, φασόλια μαυρομάτικα, φακή και καλαμπόκι. Από τα πολύλογα την πρώτη κουταλιά έτρωγαν – εάν υπήρχαν στην οικογένεια – τα κορίτσια ή την έβαζαν στο στόμα τους και έφευγαν. Την κουταλιά αυτή την έδεναν στο μαντήλι τους και έκαναν βόλτα στη γειτονιά, στο πηγάδι, με την ελπίδα να ακούσουν το όνομα του παλικαριού με το οποίο θα παντρεύονταν. Το έθιμο των πολυλόγων αναβίωνε στην Παλιαχώρα από όπου και ξεκίνησε, ιδίως στη Βυζαντινή εποχή και συνδέθηκε με τη βλάστηση και την ευφορία της γης αποτελώντας ευχαριστήρια προσφορά στο θαυματουργό Άγιο Δημήτριο ή Άγιο Τρύφωνα