Οι δοξασίες και η λαογραφία για τα "Νικολαβάρβαρα"

 

      Αναδημοσιεύουμε σήμερα  μια ανάρτηση - σημείωση  που  κάθε χρόνο  συγκεντρώνει πολλές αναγνώσεις. Οι τρεις εορτές  των Αγίων Βαρβάρας  - Σάββα και Νικολάου σηματοδοτούν  και  την είσοδο μας  στο χειμώνα  και  συνδέονται με  πολλές δοξασίες, έθιμα και συνήθειες.

  Οι παλιές δοξασίες και η λαογραφία του λαού μας θέλουν αυτές τις μέρες να πιάνουν  τα πρώτα δυνατά κρύα, οι πρώτες παγωνιές και χιονοπτώσεις. Πέρα όμως από το κλιματολογικό περιτύλιγμα τις πρώτες μέρες του Δεκεμβρίου έχουμε και τις μεγάλες γιορτές, τα λεγόμενα "Νικολαβάρβαρα" που ηχούσαν και σαν προανάκρουσμα των μεγάλων εορτών του Δωδεκαημέρου. Είναι χαρακτηριστική η αντίληψη που ήθελε "ότι καιρό να έκανε της Αγίας Βαρβάρας" να κάνει και ανήμερα των Χριστουγέννων. Έτσι προχωρούσε ο σχεδιασμός ή ο προγραμματισμός των εορτών παλιά . Έτσι ήτανε σημαδιακές για τον άνθρωπο της υπαίθρου, τον άνθρωπο που πάλευε καθημερινά με τα στοιχεία της φύσης, που ζούσε στο  πετσί του τις αλλαγές του κλίματος και τον εποχών.

     Oι γιορτές αυτές είναι τόσο συνδεδεμένες με τον ερχομό της βαρυχειμωνιάς, που ο λαός μας έλεγε σαν παροιμία: "Απ'τα Νικολοβάρβαρα αρχίζει κι ο χειμώνας". 

Η αγία Βαρβάρα (4 Δεκεμβρίου) θεωρείται προστάτης των παιδιών από την ευλογιά και τις άλλες εξανθηματικές αρρώστιες. Σε ορισμένα μέρη συνήθιζαν την ημέρα της γιορτής της, καθώς και σε περίοδο επιδημίας, να κάνουν μελόπιτες και να τις μοιράζουν στα σπίτια ή να τις αφήνουν σε σταυροδρόμια, ώστε αν έρθει η αρρώστια να είναι γλυκιά, ήπιας μορφής. Η συνήθεια αυτή θυμίζει ανάλογες αρχαίες προσφορές προς τηνΕκάτη.

     5 Δεκεμβρίου, γιορτάζουμε τον Άγιο Σάββα που "σαβανώνει" καθώς λέει το όνομά του:

  "Η Αγιά Βαρβάρα βαρβαρώνει, ο Άη-Σάββας σαβανώνει κι ο Άη-Νικόλας παραχώνει." 

Η παροιμία βέβαια αναφέρεται στο χιονιά, κατά μία άλλη όμως εκδοχή ο Άη Σάββας σαβανώνει τους νεκρούς και τους τοιμάζει  για τον κάτω κόσμο, ενώ, από την άλλη, προσπαθεί να απομακρύνει το θάνατο από τους ζωντανούς, ως άγιος προστάτης και θεραπευτής. Αυτή τη μέρα σε μερικές περιοχές, συνηθίζουν να φτιάχνουν φάβα στη μνήμη του, κι όπως λέει μια λαϊκή παροιμία: "Του Άη-Σάββα, τρώνε φάβα!" 

                                              

     Ο άγιος Νικόλαος (6 Δεκεμβρίου) είναι ο κύριος του υγρού στοιχείου και ο προστάτης των θαλασσινών, οι οποίοι με πολλούς τρόπους εκδηλώνουν την ευγνωμοσύνη τους σ' αυτόν. Στις λαϊκές παραδόσεις ο άγιος περιγράφεται με ρούχα βρεγμένα από αρμύρα, γένια που στάζουν θάλασσα και μέτωπο ιδρωμένο από την προσπάθεια του να τρέξει παντού, όπου κινδυνεύει  πλεούμενο.    

Μια ανατρεπτική Χριστουγεννιάτικη βιτρίνα στην Αίγινα.

Ξαπλωμένο πάνω σε μια ξεκοιλιασμένη χαρτόκουτα, έχοντας στο προσκέφαλο το τριγωνάκι για τα κάλαντα και μια νάϋλον σακούλα με τα σχολικά βιβλία, φορώντας  το κόκκινο σκουφάκι του Santa Claus, προσπαθεί να κοιμηθεί στο περιθώριο των στολισμών και των εορτασμών των "κανονικών" ανθρώπων.

Ξερά φύλλα από κάποιο δέντρο, μια καρό κουβέρτα για σκέπασμα, λασπωμένα παπούτσια και διάφορα σκουπίδια από αποφάγια, μια μισοφαγωμένη τυρόπιτα στο χάρτινο σακουλάκι, είναι ο κόσμος του μικρού παιδιού  που ζει τη δική  του ιστορία, τα δικά  του Χριστούγεννα.

Ένα προσφυγόπουλο, ένα παιδί των καιρών μας, της εποχής μας, του κόσμου μας στην ανατολή της τρίτης δεκαετίας  του αιώνα μας.

2022  μετά  τη Γέννηση  του Χριστού. Αν η φάτνη στηνόταν σήμερα  θα είχε αυτή τη μορφή, το ύφος, αυτό το πρόσωπο στο κέντρο. Ένα παιδί  πιυ είναι λυπημένο, κατατρεγμένο, αβοήθητο, μόνο και καθόλου χαρούμενο.

Η  ανατρεπτική αυτή βιτρίνα που έστησε ο κ. Μαρμαρινός  στη γωνία  του καταστήματος  του, κάτω από το παλαιό Δημαρχείο, ήδη τραβά  τα βλέμματα  των περαστικών και φιγουράρει στα  κοινωνικά δίκτυα, μεταδίδοντας το μήνυμα της, προκαλώντας ποικίλα σχόλια και εντυπώσεις.

 

Η όμορφη Αγία Βαρβάρα στον Ασώματο.

                                                  

Δύο φωτογραφίες  της κ. Καλλιρρόης Μπέση

 Εορτάζει σήμερα 4 Δεκεμβρίου ο ναός της Αγίας Βαρβάρας στον Ασώματο. Στην Αίγινα επίσης υπάρχει ενοριακός ναός στον Μαραθώνα και ένα παλαιό γκρεμισμένο εκκλησάκι στην Παλαιά Χώρα.
  Ετούτος ο ναός στον Ασώματο ίσως είναι ένας από τους ομορφότερους ναούς της Αίγινας. Η Αγία Βάρβαρα  λίγο έξω από την πόλη της Αίγινας, μετά του "Λάζαρου τις πλάκες",  ανήκει στην ενορία  των Ασωμάτων και πανηγυρίζει στις 4 Δεκεμβρίου. Ο ναός είναι βυζαντινού ρυθμού με μια νεότερη καλόγουστη προέκταση προς τα δυτικά που του χαρίζει έναν ευρύχωρο πρόναο. Περιστοιχισμένος από μια συστάδα κυπαρισσιών αποτελεί μια μικρή όαση δίπλα στο πολύβουο Γενικό Λύκειο Αίγινας.

    Η κατάσταση του ναού είναι εξαιρετική. ΄Κτισμένος από Αιγινήτικο  πουρί, θυμίζει σε πολλά την Αγία Παρασκευή στο Μεριστό. Πολύ φροντισμένος και περιποιημένος από τους γείτονες αλλά  και την ενορία  του. Εντυπωσιάζει όλος ο νοικοκυρεμένος κήπος και ο περίβολος   του ναού. Κολώνες από πουρί στολίζουν τον μαντρότοιχο με μια παλιά σιδεριά - κάγκελο εξαιρετικής τέχνης.

   

Η  Αγία Βαρβάρα  κάποιες δεκαετίες πριν δέσποζε στην περιοχή καταμεσής μεγάλων κτημάτων που ήταν κατάφυτα από φιστικιές και ελιές. Σήμερα ο δρόμος που περνά από δίπλα της είναι πολυσύχναστος όχι μόνο λόγω της γειτνίασης με το Λύκειο αλλά και εξαιτίας πολλών σπιτιών που έχουν ανεγερθεί στην περιοχή.

 Ο ναός χρησιμοποιείται για  τον εκκλησιασμό  των μαθητών και μαθητριών του Γενικού Λυκείου Αίγινας.

 

Η ερειπωμένη Αγία Βαρβάρα της Παλαιάς Χώρας.

                                               

Ακόμα και μισογκρεμισμένη η Αγία Βαρβάρα μαρτυρεί το παλαιό της κλέος με τα χαράγματα, τις κόγχες, τις επιγραφές, την καλαισθησία και συμμετρία  του κτίσματος της.

     Εορτάζει η Αγία Βαρβάρα  στην Παλαιά  Χώρα  της Αίγινας , αλλά  ποιος να τη θυμηθεί;  Ερειπωμένη - γκρεμισμένη - χορταριασμένη όπως πολλές άλλες εκκλησιές  του λόφου, ακολουθεί τη μοίρα  μιας  ξεχασμένης  βυζαντινής  πολιτείας.
   Ανηφορίζοντας  το λόφο της Παλιαχώρας η Αγία Βαρβάρα είναι από τα πρώτα εκκλησάκια που συναντά ο επισκέπτης, Βρίσκεται πριν από τον Άγιο Γεώργιο τον Καθολικό και την μικρή πλατεία του. Η εικόνα όμως του ναϋδρίου είναι άσχημη, μια που η αδιαφορία  των κρατούντων έχει πληγώσει ανεπανόρθωτα τα κτίσματα του ιστορικού λόφου.
   Σύμφωνα με τον συγγραφέα και ιστορικό Σοφοκλή Δημητρακόπουλο, πρόκειται για μισοερειπωμένη εκκλησία ρυθμού βασιλικής μικρών διαστάσεων. Οι τοίχοι της είναι χτισμένοι με ακατέργαστες πέτρες κυρίως πωρόλιθους και ασβεστόλιθους, εκτός από τη δυτική πλευρά του ναού που είναι χτισμένη με ιδιαίτερη επιμέλεια. Αξίζει να σημειώσουμε πως στη νότια πλευρά του κτίσματος είναι εντοιχισμένο παλαιοχριστιανικό μαρμάρινο αρχιτεκτονικό μέλος με χαραγμένο ρόδακα. Λίγες τοιχογραφίες διακοσμούν τον εσωτερικό χώρο οι οποίες είναι κατεστραμμένες από το χρόνο. Ένα χάραγμα που υπάρχει στο εσωτερικό του ναού  αναφέρεται στον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Κύριλλο Β΄τον Κονταρή και έτσι συμπεραίνουμε ότι ο ναός κτίστηκε τον 16ο αιώνα. Τέλος στο εσωτερικό του ναού διακρίνεται ένα ακιδογράφημα φτερωτού δράκοντα, που ήταν παράσταση πολύ δημοφιλής στο Βυζάντιο.

   Τα  στοιχεία προέρχονται από το βιβλίο: "Χριστιανική Αίγινα" του κ. Σοφοκλή Δημητρακόπουλου.

   Άραγε  πόσους αιώνες έχει να λειτουργηθεί  το εκκλησάκι αυτό;

 

Επίσκεψη στην Ομορφοκκλησιά από μαθητές του 2ου Γυμνασίου Αίγινας.

Η  Ομορφοκκλησιά είναι - σύμφωνα με τους ιστορικούς - το καλύτερα σωζόμενο βυζαντινό μνημείο της Αίγινας.

Βρίσκεται στην περιοχή του Ασωμάτου, δίπλα στο Γενικό Λύκειο, κοντά στην πόλη της Αίγινας. Οι μαθητές και οι μαθήτριες  του 2ου Γυμνασίου Αίγινας, επωφελούμενοι του καλού καιρού, περπάτησαν από το σχολείο τους μέχρι το εκκλησάκι και είχαν την σπάνια ευκαιρία  να ξεναγηθούν και στο εσωτερικό του ναού.

Η εκκλησία είναι κτισμένη τον 13ο αιώνα σε οικόπεδο της ιστορικής αρχοντικής οικογένειας Μπενιζέλου που είχε και άλλες  εκτάσεις στο νησί. Είναι αφιερωμένο στους Αγίου Θεοδώρους και έχει κτιστεί από πελεκητούς λίθους.

Στο βορειοδυτικό μέρος υπάρχει εξωτερικά  η κτητορική επιγραφή που αναφέρει ότι η ανακαίνιση του ναού έγινε το 1289 επί αυτοκράτορα Ανδρόνικου και Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Αθανασίου.

Οι μοναδικές και υπέροχες τοιχογραφίες είναι του 13ου αιώνα και είναι οι παλαιότερες  σε  όλη την Αίγινα, και καλύπτουν όλο  το κύκλο των μεγάλων Δεσποτικών εορτών. Η εικονογράφηση  είναι λαϊκής τεχνοτροπίας με αξιοπρόσεκτα αλλά χαριτωμένα ορθογραφικά "λάθη".

Τέλος εξωτερικά υπάρχουν πολλά χαράγματα  όπως ένα πλοίο, σταυροί και το χριστόγραμμα.

 

Αλλαγές στα δρομολόγια των συμβατικών πλοίων.

 Αλλαγές φέρνει αυτή η εβδομάδα στα καθημερινά δρομολόγια  των συμβατικών πλοίων από και προς Αίγινα.

Ο χειμώνας είναι ήδη εδώ και αυτό σημαίνει μικρότερη επιβατική κίνηση και λιγότερα δρομολόγια από τα πλοία  της  γραμμής.

Χρήσιμο λοιπόν είναι κάποιος που θέλει να ταξιδέψει να ενημερώνεται για τα δρομολόγια των πλοίων που έχουν μειωθεί και αλλάξει.

Συγκεκριμένα.

Από τη  Saronic Ferriew   τις καθημερινές από Δευτέρα έως Πέμπτη οι αναχωρήσεις έχουν ως εξής:

Από Πειραιά:  07.20 - 10.45 - 14.50 -18.00

Από Αίγινα: 09.00 - 13.00 - 16.20 - 19.30

Για  το πλοίο " Άγιος Νεκτάριος" οι αναχωρήσεις έχουν ως εξής:

Από Πειραιά: 09.00 - 13.00

Από Αίγινα: 11.00 - 15.00

Τις υπόλοιπες ημέρες τα δρομολόγια αλλάζουν ώρες αναχωρήσεων.

Χριστουγεννιάτικος διάκοσμος στην πλατεία Εθνεγερσίας.

Τα  γιορτινά της φόρεσε η πλατεία  Εθνεγερσίας στην πόλη της Αίγινας. Ένα μεγάλο δένδρο, φωτεινές γιρλάντες γύρω από τους φανοστάτες δίνουν έναν εορταστικό χριστουγεννιάτικο τόνο στη  μεγάλη πλατεία.

Οι υπηρεσίες  του Δήμου ξεκίνησαν από νωρίς τις προετοιμασίες  του στολισμού. Έτσι ο Δεκέμβρης βρήκε έτοιμη την πλατεία. Ήδη οι φανοστάτες κατά μήκος  του λιμανιού είναι στολισμένοι με χριστουγεννιάτικα  φωτιστικά  στολίδια.

Όλα  αυτά βοηθούν να αποκτήσουν οι μέρες μας και οι νύχτες μας περισσότερο φως, να αλλάξει η διάθεση μας και να μπούμε στο εορταστικό κλίμα  των ημερών που θα ακολουθήσουν.

Τις επόμενες ημέρες περιμένουμε κάτι πολύ όμορφο και στην παλαιά προβλήτα  από την Κοινότητας Αίγινας σε συνεργασία  με την ΚΕΔΑ.