Ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος στην Παλαιά Χώρα.

                                

 

Εορτή του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου σήμερα, δεύτερη ημέρα  των Θεοφανείων, όπου σύμφωνα με το τυπικό και την τάξη της Εκκλησίας μετά  από κάθε μεγάλη Δεσποτική εορτή εορτάζονται πρόσωπα που συμμετείχαν σε αυτή.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος είναι ο Βαπτιστής του Χριστού και εορτάζει σήμερα.

Επιμένουμε να θυμόμαστε τα ξεχασμένα ταπεινά εκκλησάκια της Παλαιάς Χώρας. Τα εκκλησάκια  των προγόνων μας σε έναν λόφο όπου για δέκα σχεδόν αιώνες έσφυζε από ζωή και οι παλαιοί Αιγινήτες κατόρθωσαν να επιβιώσουν και να διατηρήσουν τον πολιτισμό τους και να αφήσουν μια βαριά κληρονομιά στους αδύναμους και καχεκτικούς ώμους μας.

  Σήμερα εορτάζει η εκκλησία  του Ιωάννου του Προδρόμου στην Παλιαχώρα. Ένας από  τους μεγαλύτερους και σημαντικούς ναούς του λόφου, ο οποίος όμως κινδυνεύει από την εγκατάλειψη και την αδιαφορία μας. Οι φωτογραφίες αποτυπώνουν το μέγεθος της καταστροφής με την οροφή να έχει ανοίξει σε πολλά σημεία.

Ο Πρόδρομος εορτάζει σήμερα  7 Ιανουαρίου αλλά παρέμεινε αλειτούργητος όπως τα περισσότερα εκκλησάκια του λόφου όταν εορτάζουν.


   Ο Πρόδρομος βρίσκεται σχετικά κοντά  στο ναό  του Σταυρού που είναι και ο πρώτος που συναντάμε  στην είσοδο  της μεσαιωνικής πολιτείας.
   Ακολουθώντας το μονοπάτι προς  τα ανατολικά μετά  τον Άγιο Αθανάσιο και πριν τον Άγιο Ευθύμιο συναντάμε τον Τίμιο Πρόδρομο με αρκετά φυτά στην οροφή του να τη  διαβρώνουν, αλλά  και με  το πάτωμα  του ναού να έχει υποχωρήσει σε πολλά σημεία.

Όπως διακρίνουμε και στην παρακάτω φωτογραφία στο εσωτερικό του ναού  έχουν αποθηκευτεί οι σιδερένιες σκαλωσιές που θα χρησιμοποιηθούν για τις εργασίες αναστήλωσης της αντικρινής με το ναό εκκλησίας  του Αγίου Ευθυμίου, της οποίας εγκρίθηκαν οι μελέτες για  τη συντήρηση της.

   Ο ναός του Προδρόμου είναι μονόχωρη βασιλική και σύμφωνα με τον Σ. Δημητρακόπουλο έχει κτισθεί στα  τέλη του 17ου αιώνα. Λίγες αγιογραφίες συναντάμε στους τοίχους ενώ κάποιες αό αυτές είναι επιζωγραφισμένες.  Αν και συντηρήθηκε από την αρχαιολογία  το 1967 η κατάσταση του κτιρίου μετά και τις τελευταίες βροχές είναι τραγική.

Τα κεντημένα Θεοφάνεια της κ.Μαίρης Γαλάνη - Κρητικού.

                                      

     Η κ. Μαίρη Γαλάνη Κρητικού κεντά τα δικά της Θεοφάνεια στο λιμάνι της Αίγινας. Τα  Θεοφάνεια των παιδικών της χρόνων και όχι μόνο. Οι γλυκές αποχρώσεις του μπλε ανακατεύονται όμορφα και αρμονικά με τους πολύχρωμους εορταστές, τα μικρά και μεγάλα  πλεούμενα, την εξέδρα με τους ιερείς αλλά και τα παγανά που κατά την παράδοση "ξορκίζονται" εκείνη την ημέρα. Κυρίαρχη θέση η εμβληματική φιγούρα του Αη - Νικόλα του θαλασσινού στο "έμπα" του λιμανιού και μικροί κολυμβητές που ανταγωνίζονται για το ποιος θα πιάσει το Σταυρό από τη θάλασσα. Το έργο της κ. Γαλάνη είναι μεγάλων διαστάσεων και έχει εκτεθεί στο Λαογραφικό Μουσείο Αίγινας και στο Πνευματικό Κέντρο Κυψέλης το καλοκαίρι του 2011.

     Ήταν τότε που η τελετή του αγιασμού των υδάτων και της ρίψης του Σταυρού στη θάλασσα γινόταν στην προκυμαία του ΝΟΑ και έτσι υπήρχε απλωσιά για τους κολυμβητές, όχι σαν τώρα που στριμώχνονται όλοι ανάμεσα στα βαρκάκια στο εσωτερικό λιμανάκι που τα νερά είναι ρηχά και ο βυθός γεμάτος άγκυρες και .... άλλα αντικείμενα με αποτέλεσμα να υπάρχει κίνδυνος για μικρό - τραυματισμούς.
   Μήπως η παράδοση θέλει  να σκεφθούμε την επιστροφή της τελετής στην παλαιά προβλήτα ή στο Ν.Ο.Α.;

"Επεφάνη σήμερον τη Οικουμένη" Λαμπρή η μέρα των Θεοφανείων.

Λαμπρή η μέρα των Θεοφανείων φέτος,όχι μόνο εξαιτίας  της καλοκαιρινής λιακάδας αλλά και του μεγάλου νοήματος  και μηνύματος  της Δεσποτικής εορτής που κομίζει την ανακαίνιση και τον αγιασμό του κόσμου, της φύσης των ανθρώπων μέσα από τον καθαρτικό ρόλο του ύδατος.

Η ρίψη του Τιμίου Σταυρού στη θάλασσα, σε ποτάμια, λίμνες ή δεξαμενές αποτελεί μια ανάμνηση και αναβίωση της Βάπτισης  του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό από τον τελευταίο προφήτη της Παλαιάς Διαθήκης τον Ιωάννη τον Πρόδρομο. Ο Χριστός 30 ετών πλέον, οδηγεί τα βήματα του μέχρι τον Ιορδάνη και ζητεί να βαπτιστεί από τον Ιωάννη.

Ο  Ιωάννης βαπτίζει τον Ιησού και την ίδια στιγμή έχουμε Θεοφάνεια, με την εμφάνιση - αποκάλυψη των Τριών Προσώπων της Αγίας Τριάδος. 

Όμως η ημέρα αυτή μέσα στην Παράδοση της Εκκλησίας αναφέρεται και ως Φώτα. Ο λόγος είναι επειδή οι πρώτοι Χριστιανοί επέλεγαν  να βαπτιστούν αυτή  την ημέρα. Τα πολλά φώτα από τις λαμπάδες των νεοφώτιστων έδωσε κι αυτή την ονομασία στην ημέρα.

Στην Αίγινα τα Θεοφάνεια αναφέρονται και ως ημέρα  της "Αγιάσης" επειδή τελείται ο αγιασμός των υδάτων και αγιάζεται η φύση και όλος ο κόσμος.

Φωτογραφίες από την τελετή του αγιασμού στο λιμάνι της Αίγινας, στο Λιβάδι και στο Λέοντι. Φωτογραφίες  των Δημήτρη Γαλάρη, Σωτήρη Μπήτρου, Χριστίνας Νιάτση και Σπύρου Βασως.

 

Η εικόνα των Θεοφανείων στην Παχεία Ράχη της Αίγινας.

                                 

Μια πανέμορφη εικόνα της Βάπτισης του Κυρίου αντικρίζει ο επισκέπτης - προσκυνητής στον Ιερό Ναό του Αγίου Διονυσίου της Παχιοράχης στην Αίγινα. Η εικόνα αυτή όπως και η αντίστοιχη της Γέννησης  που είχαμε παρουσιάσει προ ημερών βρίσκονται πάνω από τις πλαϊνές εισόδους του ναού, όπου και υπάρχει μεγάλη επιφάνεια τοίχου και προσφέρεται για  μια εικόνα του Δωδεκάορτου.

   Η εικόνα  της Βάπτισης λοιπόν βρίσκεται στην νότια πλευρά του ναού αντικριστά με αυτήν της Γεννήσεως και ακολουθούν την ίδια λαϊκή τεχνοτροπία. Εντυπωσιάζουν τα ζωηρά χρώματα και οι οικείες μορφές των προσώπων. Μπορεί να απουσιάζει η συμμετρία και να μην ακολουθούνται οι κανόνες και οι τύποι της βυζαντινής  τεχνοτροπίας όμως το αποτέλεσμα είναι θαυμάσιο

   Στο κέντρο της τοιχογραφίας ιστορείται ο Χριστός λουσμένος από το φως, ενώ το Άγιο Πνεύμα "εν είδει περιστεράς" ίπταται και δύο άγγελοι με  ανοιχτές  φτερούγες αναμένουν να τελειώσει η βάπτιση. Ο Ιορδάνης ποταμός ήρεμος υποδέχεται το Χριστό και ο Ιωάννης ο Πρόδρομος βαπτίζει όπως παραμερίζοντας  τις όποιες ενστάσεις και αντιρρήσεις του.

  Όλη η εικόνα αποπνέει μια ατμόσφαιρα γαλήνης και ηρεμίας, κάτι  που χαρακτηρίζει και τον μικρό ήσυχο οικισμό  της Παχιοράχης.

"Σήμερα τα Φώτα κι οι φωτισμοί και χαρά μεγάλη τ' αφέντη μας" Έθιμα των Θεοφανείων στην παλαιά Αίγινα.

                                

  Παραμονές των Θεοφανίων πλέον , η τελευταία μεγάλη εορτή του Δωδεκαημέρου.  

Στην Αίγινα η  τελετή του αγιασμού των υδάτων γίνεται  στην προβλήτα  των ιπταμένων δελφινιών μέσα στο λιμάνι. Υπήρχαν όμως εποχές που η ρίψη του Σταυρού γινόταν  στην περιοχή του Ν.Ο.Α. ή στην παλαιά προβλήτα, όπως μαρτυρεί και η φωτογραφία. Τότε υπήρχαν εκεί σκαλοπατάκια  που έφθαναν μέχρι  την επιφάνεια της θάλασσας προς διευκόλυνση των μικρών λέμβων που μετέφεραν  τους επιβάτες από τα πλοία. (φωτογραφία από τη συλλογή  της κ.Αννίτας Λεούση - Χαρτοφύλακα)

Λίγο πριν τη μεγάλη εορτή των Θεοφανίων ας θυμηθούμε κάποια έθιμα της ημέρας έτσι όπως τα καταγράφει  ο Ι. Επ. Μάντζαρης στο βιβλίο  του: " Αιγινητών ήθη και έθιμα "

                         

Την ημέρα αυτή οι παλαιοί Αιγινήτες την αποκαλούν και "της Αγιάσης", επειδή αγιάζεται όλος ο κόσμος. Την παραμονή τα παιδιά πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι και τραγουδούσαν τα κάλαντα των Φώτων: 

 

  "Σήμερα τα Φώτα κι οι φωτισμοί και χαρά μεγάλη κι αγιασμοί.  

    Κάτω στον Ιορδάνη τον ποταμό είν' η Παναγιά μας η Δέσποινα,

     με τα θυμιατούρια στα δάκτυλα κι ο Αϊ - Γιάννης κεριά κρατεί, και η Παναγιά παρακαλεί:

- Άγιε μου Γιάννη και Βαφτιστή, δύνασαι βαφτίσεις Θεού παιδί;

- Δύναμαι και θέλω και προσκυνώ και τον Κύριο μου παρακαλώ: Σήμερα θ' ανέβω στους ουρανούς να καταπατήσω τα είδωλα να καταθυμιάσω τον ποταμό και θε να βαπτίσω Σε τον Χριστό".

Τα παιδιά τραγουδούσαν αυτή την ημέρα και τα "Καλήμερα" , που ήταν και αυτά Κάλαντα της ημέρας:

" Σήμερα τ α Φώτα κι οι  φωτισμοί και χαρά μεγάλη τ' αφέντη μας.

Καλήμερα, καλήμερα και πάντα καλημέρα και την καλημερίζουμε ετούτη την ημέρα.

Αφέντη μου πεντάφεντε πέντε φορές αφέντης, πέντε φορές αφέντεψες και πάλι αφέντης είσαι.

Καλήμερα, καλήμερα....

Πολλά ' παμε του αφέντη μας, ας πούμε και της κυράς μας. Κυρά ψιλή κυρά λιγμή, κυρά καμπανοφρύδα, κυρά μου όταν στολίζεσαι να πας στην εκκλησιά σου, βάζεις τον ήλιο πρόσωπο και το φεγγάρι αστήθος και του κοράκου το φτερό βάζεις καμπανοφρύδι....

Καλήμερα , καλήμερα...."

Και συνέχιζαν έτσι να καλαντίζουν κάθε μέλος της οικογένειας....

Στη συνέχεια οι νοικοκυρές έπαιρναν καρύδια, τα οποία έσπαγαν και τα άνοιγαν στη μέση. Έπαιρναν σπιρτόξυλα και το βράδυ, πριν τα μεσάνυχτα, έβγαιναν έξω από το σπίτι και πετούσαν τα καρύδια με τα σπιρτόξυλα στην κεραμοσκεπή, γιατί πίστευαν ότι έτσι "θα φύγουν οι κολοστέντες (καλικάντζαροι) με τις βάρκες (καρύδια) κάνοντας κουπί (σπιρτόξυλα) για να γυρίσουν εκεί από όπου είχαν έρθει".

   Ανήμερα της Αγιάσης, οι Αιγινήτες πήγαιναν  στην εκκλησία, έπαιρναν αγιασμό και άγιαζαν τα χωράφια τους, τα δέντρα, τα ζώα. Άγιαζαν και το πηγάδι "για να είναι τα νερά αγιασμένα και καθαρά"

    Από το βιβλίο   του Ι. Επ. Μάντζαρη: " Αιγινητών ήθη και έθιμα "

    Ο πίνακας με θέμα : "Θεοφάνεια στην Αίγινα", ανήκει στο μεγάλο ζωγράφο Σπύρο Βασιλείου και προέρχεται από τα χρόνια που ο ζωγράφος έζησε στην Αίγινα

"Η Ιωάννα των Θεοφανείων" Μια ιστορία για τα Φώτα.

 

Μια  ιστορία για την εορτή των Θεοφανείων ή Φώτων, είναι αυτή της Ιωάννας μιας παλιάς Πειραιώτισας που πρωταγωνιστεί με  το δικός  της τρόπο πάνω στην εξέδρα των επισήμων τη στιγμή της ρίψης του Σταυρού.

  .   Πρόκειται  για την ιστορία  της Ιωάννας η οποία  συμμετέχει  στην τελετή του αγιασμού των υδάτων  του Πειραιά  τα  Θεοφάνεια  του 2015. Ανάμεσα  στους επισήμους και εκείνη μια απλή γυναίκα αλλά  βασική συνεργάτης  του  πατρός Θεοδώρου ο οποίος  επιμελείται  της  τελετής  στην οποία παρίσταται ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

   Η  Ιωάννα  με "ναυτικό" παρελθόν  στα πλοία  της ποντοπόρου ναυτιλίας με  ειδικότητα ασυρματίστριας, βιώνει  την απώλεια  του συζύγου της  και προσπαθεί να  αντιμετωπίσει  τη μοναξιά  της σερφάροντας  στο face book, μέχρι  που συναντά τον Αλέξη Τσίπρα πάνω στην εξέδρα  της τελετής των Θεοφανείων στον Πειραιά.

   Το  διήγημα  που βρίσκεται διατίθεται από το  βιβλιοπωλείο "Λυχνάρι"  επιμελήθηκε  φιλολογικά η κ. Προνόη Θεολογίδου. Την επιμέλεια  του εξώφυλλου έκανε η κ. Ματούλα Ρούσσου. 

   Η "Ιωάννα των Θεοφανείων" είναι  το έκτο κατά σειρά χριστουγεννιάτικο διήγημα του Γ. Μπήτρου. Προηγήθηκαν  τα διηγήματα: "Δύο παρά είκοσι", "Χαρά Θεού", "Χρυσαφένια", "Μαίρη Christmas" και η "Μπιρμπίλω"

  Η "Ιωάννα των Θεοφανείων" κυκλοφορεί από  τις εκτυπώσεις  "Γραφή" και  το βιβλιοπωλείο "Λυχνάρι"

Παραδοσιακές τηγανίτες στον Πύργο του Μαρκέλου.

Τις παραδοσιακές τηγανίτες είχαν την ευκαιρία να απολαύσουν όσοι βρέθηκαν χθες το απόγευμα, δεύτερη μέρα της Πρωτοχρονιάς στον Πύργο του Μάρκελου. Τα μέλη του Συλλόγου Φίλων του Φεστιβάλ Φιστικιού συμμετέχοντας  στις εορταστικές εκδηλώσεις  της Κ.Ε.Δ.Α. παρασκεύασε  επί τόπου τηγανίτες και έψησε. Τα κεράσματα ήταν πολλά  και έφεραν μνήμες από παλαιές  γιορτές και παραδοσιακά έθιμα.

Οι τηγανίτες είναι  και ήταν το εύκολο και γρήγορο γλυκό που δεν θέλει και πολλά  υλικά  για την παρασκευή του. Το συνήθιζαν πολύ συχνά  οι νοικοκυρές στα  αγροτικά μέρη και κυρίως τις περιόδους των νηστειών.

Στην εκδήλωση συμμετείχε  η Εστουδιαντίνα Αίγινας δίνοντας έναν εορταστικό τόνο.

Χορηγοί  το Λιμενικό Ταμείο και η Κοινότητα Αίγινας.