Ο παπά Φώτης και η βλογημένη των Θεοφανίων.

                                     

    Κάθε χρόνο  τέτοιες μέρες  των Θεοφανείων - ακόμα κρατά η εορτή - έρχεται  στο νου μας η μορφή του αείμνηστου Παντελή Ζερβού που ενσάρκωσε μοναδικά  τον παπά Φώτη στην ταινία "Μανταλένα".  Μια ταινία που περιστρέφεται γύρω από τη μεγάλη εορτή αλλά και που καταγράφει τη μορφή, το χαρακτήρα, τον τύπο ενός ιερέα με μεγάλη αγάπη για  το ποίμνιο  του, για το νησί του.

Η μέρα των Θεοφανίων φέρνει στον νου τη μοναδική ελληνική ταινία που το σενάριο της, θα έλεγε κάποιος περιστρέφεται γύρω από την τελετή του αγιασμού των υδάτων. Αρχές  του '60  και  στην Αντίπαρο αποβιβάζεται ένα σμάρι από καλλιτέχνες και τεχνικούς  με σκοπό να γυρίσουν εξ'ολοκλήρου την "Μανταλένα" στο μακρινό για την εποχή εκείνη νησί των Κυκλάδων. 
 

Εμείς ας θυμηθούμε τα αγνά χρόνια  της δεκαετίας του '60  στην Αντίπαρο, όταν τα Θεοφάνια έγινε η αφορμή για να μη πεινάσει μια ολόκληρη οικογένεια σύμφωνα  με το κινηματογραφικό σενάριο του Γ . Ρούσσου και την προτροπή του παπά  - Φώτη.




 "Άλλος με τη βάρκα μου"... "άλλος με τη βλογημένη"... φώναζε η Αλίκη Βουγιουκλάκη ως Μανταλένα  στην αξέχαστη ομώνυμη ταινία. Μια πανέμορφη ηθογραφία γυρισμένη εξ' ολοκλήρου στην Αντίπαρο, όπου ο "καπάτσος' και ευρηματικός παπάς του νησιού (Παντελής Ζερβός) για να βοηθήσει τη φτωχή οικογένεια της πρωταγωνίστριας με τα πολλά ορφανά, την έσπρωξε την μέρα των Θεοφανίων στη θάλασσα και έπιασε το Σταυρό. Από την άλλη μέρα το πρωί όλοι οι νησιώτες για να περάσουν απέναντι στην Πάρο προτιμούσαν να πάνε με τη "βλογημένη" Μανταλένα. Έτσι τα ορφανά χόρτασαν ψωμί. Μπορεί βέβαια το παιχνίδι να ήταν στημένο όμως ο σκοπός ήταν ιερός.

Άλλοτε πάλι εξομολογεί, συνομιλεί με τον 'Παντοκράτορα" διακόπτει  τον Εσπερινό, θυμιατίζει και από την ψαλμωδία περνά στην πρόζα και το διάλογο. 

Βρίσκει συνεχώς τρόπους  για να παρηγορήσει  τη ψυχή της Μανταλένας. Τον βλέπουμε να οργώνει, να τραβάει το γαιδουράκι να συνομιλεί στον καφενέ, να λέει ρητά και φράσεις από το Ευαγγέλιο με το δικό του μοναδικό τρόπο.

  
Αλησμόνητη ταινία που βασίζεται στην τελετή  της ρίψης του Σταυρού στη θάλασσα. Τη θυμηθήκαμε σήμερα ανήμερα των Θεοφανίων , μαζί με τη γλυκύτητα και την ανεμελιά των αθώων εκείνων χρόνων. Για την ιστορία να αναφέρουμε πως  τόσο η Α. Βουγιουκλάκη όσο και  ο Π. Ζερβός κατέκτησαν για την ερμηνεία τους το Α' και το Β' βραβείο αντίστοιχα στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης εκείνη τη χρονιά.

Με τρία self test από Δευτέρα στο σχολείο.

 Τρία self tests καλούνται να  κάνουν εμβολιασμένοι και μη μαθητές αλλά  και εκπαιδευτικοί την πρώτη εβδομάδα  λειτουργίας  των σχολείων από Δευτέρα 10 έως Παρασκευή 14 Ιανουαρίου.

Συγκεκριμένα καλούνται όλοι να κάνουν test

Την Κυριακή 9 -  τη Δευτέρα 10 και την Πέμπτη 13 και κατόπιν να το δηλώσουν στην πλατφόρμα edu pass. Ο  Διευθυντής  του σχολείου ή ο υπεύθυνος covid 19 κάθε σχολείου αντλεί από την πλατφόρμα τα στοιχεία όσων έχουν δηλώσει  τα αποτελέσματα των τεστ.

Τη δεύτερη εβδομάδα  οι μαθητές καλούνται να κάνουν τεστ τη Δευτέρα 17 και την Πέμπτη 20 Ιανουαρίου.

Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος στην Παλαιά Χώρα.

                                  

 

Επιμένουμε να θυμόμαστε τα ξεχασμένα ταπεινά εκκλησάκια της Παλαιάς Χώρας. Τα εκκλησάκια  των προγόνων μας σε έναν λόφο όπου για δέκα σχεδόν αιώνες έσφυζε από ζωή και οι παλαιοί Αιγινήτες κατόρθωσαν να επιβιώσουν και να διατηρήσουν τον πολιτισμό τους και να αφήσουν μια βαριά κληρονομιά στους αδύναμους και καχεκτικούς ώμους μας.

  Σήμερα εορτάζει η εκκλησία  του Ιωάννου του Προδρόμου στην Παλιαχώρα. Ένας από  τους μεγαλύτερους και σημαντικούς ναούς του λόφου, ο οποίος όμως κινδυνεύει από την εγκατάλειψη και την αδιαφορία μας. Οι φωτογραφίες αποτυπώνουν το μέγεθος της καταστροφής με την οροφή να έχει ανοίξει σε πολλά σημεία.

Ο Πρόδρομος εορτάζει σήμερα  7 Ιανουαρίου αλλά παρέμεινε αλειτούργητος όπως τα περισσότερα εκκλησάκια του λόφου όταν εορτάζουν.


   Ο Πρόδρομος βρίσκεται σχετικά κοντά  στο ναό  του Σταυρού που είναι και ο πρώτος που συναντάμε  στην είσοδο  της μεσαιωνικής πολιτείας.
   Ακολουθώντας το μονοπάτι προς  τα ανατολικά μετά  τον Άγιο Αθανάσιο και πριν τον Άγιο Ευθύμιο συναντάμε τον Τίμιο Πρόδρομο με αρκετά φυτά στην οροφή του να τη  διαβρώνουν, αλλά  και με  το πάτωμα  του ναού να έχει υποχωρήσει σε πολλά σημεία.

Όπως διακρίνουμε και στην παρακάτω φωτογραφία στο εσωτερικό του ναού  έχουν αποθηκευτεί οι σιδερένιες σκαλωσιές που θα χρησιμοποιηθούν για τις εργασίες αναστήλωσης της αντικρινής με το ναό εκκλησίας  του Αγίου Ευθυμίου, της οποίας εγκρίθηκαν οι μελέτες για  τη συντήρηση της.

   Ο ναός του Προδρόμου είναι μονόχωρη βασιλική και σύμφωνα με τον Σ. Δημητρακόπουλο έχει κτισθεί στα  τέλη του 17ου αιώνα. Λίγες αγιογραφίες συναντάμε στους τοίχους ενώ κάποιες αό αυτές είναι επιζωγραφισμένες.  Αν και συντηρήθηκε από την αρχαιολογία  το 1967 η κατάσταση του κτιρίου μετά και τις τελευταίες βροχές είναι τραγική.

"Έκανε η Μαριώ το Γιάννη κι άλλο γιο δεν έχει κάνει"

                                                    

    Έργο του συγγραφέα και ζωγράφου Γιάννη Ξανθούλη

  Την  τιμητική τους σήμερα  οι Γιάννηδες και οι Ιωάννες. Μεγάλη γιορτή  και  πως να μην την υπολογίσεις άσχετα από  το χιόνι που πέφτει. Πολλές όμως και οι παροιμίες  για το Γιάννη. Επιτρέψτε μας λοιπόν να σας αναφέρουμε  τις περισσότερες από αυτές έτσι όπως τις έχει μοναδικά καταγράψει η κ.Λίνα Μπόγρη - Πετρίτου στο βιβλίο της: "Τα λέμε και στην Αίγινα"

' Έχουμε και λέμε λοιπόν:

 Γιάννης κερνάει, Γιάννης πίνει. Λέγεται για κείνους που δείχνουν το ενδιαφέρον τους μόνο στα λόγια, αλλά βασικά νοιάζονται για το δικό τους συμφέρον. Η παροιμία λέγεται από την Δ΄ ΄Εθνοσυνέλευση Άργους 1829, όταν οι αντικαποδιστριακοί υποστήριζαν, ότι ο Κυβερνήτης Ιωαν. Καποδίστριας επηρέαζε τους αντιπροσώπους.

 Σπίτι χωρίς Γιάννη προκοπή δεν κάνει.

 Ακόμα δεν τον είδαμε, Γιάννη τονε βγάλαμε.

 Σαράντα πέντε Γιάννηδες ενός κοκόρου γνώση. Ειρωνικά για ανόητο.

 «Γεια σου, Γιάννη», «Κουκιά σπέρνω».  Για ασυνεννοησία.

 Τι είχες Γιάννη, τι είχα πάντα.

Κάθε μέρα δεν είναι τ’ Αγιαννιού.

  Όλη μέρα καλο-Γιάννη, και το βράδυ κακο-Γιάννη.

 «Και παπάς εγένεις Γιάννη;» «Έτσι τα ’φερε η κατάρα.»

 Κι αυτοκράτορας να γένεις, πάντα Γιάννης θε να μένεις. Η ταπεινή καταγωγή δεν αλλάζει με τα αξιώματα.

Άφησ’ ο Γιάννης την κλεψιά κι έπιασε το ζευγάρι.Νοικοκυρεύτηκε!

 Δεν είναι Γιάννης, είναι Γιαννάκης.

Τα καλά του Γιάννη θένε, μα τον Γιάννη δεν τον θένε. Λέγεται πως το είπε ο Ι. Καποδίστριας

 Πότε ο Γιάννης δεν μπορεί, πότε ο κώλος  του πονεί.

Να σε κάψω Γιάννη μου, να σ’ αλείψω μέλι.

Φοβάται ο Γιάννης το θεριό και το θεριό το Γιάννη.

Μπρος Μαριώ και πίσω ο Γιάννης και πιο πίσω ο Κακαγιάννης.

Είδες πράσινο άλογο; Είδες Γιάννη φρόνιμο!

Σαράντα χρόνια Γιάννης, μαστρογιάννης δεν γίνεται.

 Όπου γάμος και χαρά, τρέχα, Γιάννη μασκαρά.

. Κάμε, Γιάννη, τη δουλειά σου κι ύστερα είμαι πάλι θειά σου.

 Έκανε η Μαριώ το Γιάννη κι άλλη γιο δεν έχει κάνει.

. Βγάλε το παιδί σου Γιάννη, κάθε μήνα να γιορτάζει.

 Έχουν και τον μπάρμπα Γιάννη σαν το γάιδαρο που κλάνει.

Γιάννης πήγε, Γιάννης γύρισε. Ανόητος πήγε, ανόητος γύρισε, δεν άλλαξε.

 Άμα ακούς, Μαρία, Γιάννη, βάλε ψάρια στο τηγάνι.

 Όλοι μιλούν για τ’ άρματα κι ο Γιάννης για την πίτα.

 Κόψε λεύκα, κάμε Αντώνη, κι από πλάτανο Μανώλη, κι αν ρωτάς και για το Γιάννη, ό,τι ξύλο κόψεις κάνει.

Γιάννη είχα, Γιάννη έχω, κι αν ποτέ μου θα χηρέψω, πάλι Γιάννη θα γυρέψω. 

"Τα Φώτα" στην ολόφωτη Αίγινα.

Φωτογραφίες: Ανέστης Κορνέζος - Σωτήρης Μπήτρος.

Τα Θεοφάνια ή Φώτα ή Επιφάνεια, είναι μια από τις πιο λαμπερές και χαρμόσυνες ημέρες  της Ορθοδοξίας. Η μεγάλη Δεσποτική εορτή έρχεται να αγιάσει το χρόνο, τις ημέρες μας, την ύπαρξη μας, με τον αγιασμό των υδάτων. Αφορμή όλων ο αγιασμός της φύσης όπως συνετελέσθη στον Ιορδάνη ποταμό τη στιγμή της Βαπτίσεως του Χριστού υπό του Ιωάννου του Προδρόμου. Η στιγμή της Επιφάνειας  του Χριστού στη γη, της Θεοφάνιας  των Τριών Προσώπων της Αγίας Τριάδος, του φωτισμού με την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος.

Τα  Φώτα λοιπόν εορτάζονται παντού, όπου Εκκλησία όπου βρίσκονται χριστιανοί. Και εορτάζονται με τον πλέον πανηγυρικό τρόπο, έτσι όπως αρμόζει στην ημέρα αυτή. Ταυτόχρονα η εορτή αυτή ολοκληρώνει το Άγιο Δωδεκαήμερο, που άνοιξε με την εορτή των Χριστουγέννων.

Ο ιερέας βαπτίζει τον Τίμιο Σταυρό στα ύδατα. Και εκτός από την κάθοδο και άνοδο του Σταυρού μέσα στην Εκκλησία, η τελετή επαναλαμβάνεται και στη θάλασσα ή στο πλησιέστερο ποτάμι ή λίμνη, αποκτώντας έτσι ένα  τελετουργικό το οποίο έχει εισχωρήσει στην παράδοση μας και είναι πολύ εντυπωσιακό σε πολλές περιοχές  της Ελλάδας. Παράλληλα δίνεται η ευκαιρία σε πολλούς νέους να συμμετάσχουν στο γεγονός για να "πιάσουν" το Σταυρό από το νερό, αποσπώντας έτσι την ευλογία Του.

Η τελετή του αγιασμού των υδάτων πραγματοποιήθηκε σήμερα στο εσωτερικό λιμάνι της Αίγινας με πολλούς πιστούς να παρευρίσκονται κατά  τη διάρκεια  της τελετής. Πολλοί ήταν  οι τολμηροί βουτηχτές που για άλλη μια φορά, τόλμησαν να πέσουν στη θάλασσα, τηρώντας την παράδοση της ημέρας.

Παρόντες επίσης ο Δήμαρχος Αίγινας κ. Γ. Ζορμπάς, ο βουλευτής της Ν. Δημοκρατίας κ. Ν. Μανωλάκος και ο πρόεδρος  της ΕΕΤΑΑ κ. Σ. Σπυρίδων.

Το Σταυρό έπιασε ο νεαρός Γιώργος Ορφανός.

 

Η εικόνα της Βαπτίσεως του Χριστού στην Παχεία Ράχη της Αίγινας.

                                    

Μια πανέμορφη εικόνα της Βάπτισης του Κυρίου αντικρίζει ο επισκέπτης - προσκυνητής στον Ιερό Ναό του Αγίου Διονυσίου της Παχιοράχης στην Αίγινα. Η εικόνα αυτή όπως και η αντίστοιχη της Γέννησης  που είχαμε παρουσιάσει προ ημερών βρίσκονται πάνω από τις πλαϊνές εισόδους του ναού, όπου και υπάρχει μεγάλη επιφάνεια τοίχου και προσφέρεται για  μια εικόνα του Δωδεκάορτου.

   Η εικόνα  της Βάπτισης λοιπόν βρίσκεται στην νότια πλευρά του ναού αντικριστά με αυτήν της Γεννήσεως και ακολουθούν την ίδια λαϊκή τεχνοτροπία. Εντυπωσιάζουν τα ζωηρά χρώματα και οι οικείες μορφές των προσώπων. Μπορεί να απουσιάζει η συμμετρία και να μην ακολουθούνται οι κανόνες και οι τύποι της βυζαντινής  τεχνοτροπίας όμως το αποτέλεσμα είναι θαυμάσιο

   Στο κέντρο της τοιχογραφίας ιστορείται ο Χριστός λουσμένος από το φως, ενώ το Άγιο Πνεύμα "εν είδει περιστεράς" ίπταται και δύο άγγελοι με  ανοιχτές  φτερούγες αναμένουν να τελειώσει η βάπτιση. Ο Ιορδάνης ποταμός ήρεμος υποδέχεται το Χριστό και ο Ιωάννης ο Πρόδρομος βαπτίζει όπως παραμερίζοντας  τις όποιες ενστάσεις και αντιρρήσεις του.

  Όλη η εικόνα αποπνέει μια ατμόσφαιρα γαλήνης και ηρεμίας, κάτι  που χαρακτηρίζει και τον μικρό ήσυχο οικισμό  της Παχιοράχης.

"Σήμερα τα Φώτα κι οι φωτισμοί και χαρά μεγάλη τ' αφέντη μας" Έθιμα των Θεοφανείων στην παλαιά Αίγινα.

 

  Παραμονή των Θεοφανίων σήμερα. Οι προετοιμασίες  που υπήρχαν άλλες χρονιές με  το στήσιμο εξέδρας σε κεντρικό σημείο των λιμανιών για τη ρίψη του Σταυρού στη θάλασσα  φέτος δεν υπάρχουν. Ένας διαφορετικός εορτασμός  για αυτή την μεγάλη εορτή της Ορθοδοξίας  επιβάλλεται από  τις συνθήκες  που έχει διαμορφώσει ο κορονοιός. Έτσι φέτος  δεν θα δούμε  τις γνωστές εικόνες με τους δεκάδες ατρόμητους νέους και όχι μόνο να συναγωνίζονται ποιος θα πιάσει πρώτος το Σταυρό.

Στην Αίγινα η  τελετή του αγιασμού των υδάτων γίνεται  στην προβλήτα  των ιπταμένων δελφινιών μέσα στο λιμάνι. Υπήρχαν όμως εποχές που η ρίψη του Σταυρού γινόταν  στην περιοχή του Ν.Ο.Α. ή στην παλαιά προβλήτα, όπως μαρτυρεί και η φωτογραφία. Τότε υπήρχαν εκεί σκαλοπατάκια  που έφθαναν μέχρι  την επιφάνεια της θάλασσας προς διευκόλυνση των μικρών λέμβων που μετέφεραν  τους επιβάτες από τα πλοία. (φωτογραφία από τη συλλογή  της κ.Αννίτας Λεούση - Χαρτοφύλακα)

Λίγο πριν τη μεγάλη εορτή των Θεοφανίων ας θυμηθούμε κάποια έθιμα της ημέρας έτσι όπως τα καταγράφει  ο Ι. Επ. Μάντζαρης στο βιβλίο  του: " Αιγινητών ήθη και έθιμα "

                         

Την ημέρα αυτή οι παλαιοί Αιγινήτες την αποκαλούν και "της Αγιάσης", επειδή αγιάζεται όλος ο κόσμος. Την παραμονή τα παιδιά πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι και τραγουδούσαν τα κάλαντα των Φώτων: 

 

  "Σήμερα τα Φώτα κι οι φωτισμοί και χαρά μεγάλη κι αγιασμοί.  

    Κάτω στον Ιορδάνη τον ποταμό είν' η Παναγιά μας η Δέσποινα,

     με τα θυμιατούρια στα δάκτυλα κι ο Αϊ - Γιάννης κεριά κρατεί, και η Παναγιά παρακαλεί:

- Άγιε μου Γιάννη και Βαφτιστή, δύνασαι βαφτίσεις Θεού παιδί;

- Δύναμαι και θέλω και προσκυνώ και τον Κύριο μου παρακαλώ: Σήμερα θ' ανέβω στους ουρανούς να καταπατήσω τα είδωλα να καταθυμιάσω τον ποταμό και θε να βαπτίσω Σε τον Χριστό".

Τα παιδιά τραγουδούσαν αυτή την ημέρα και τα "Καλήμερα" , που ήταν και αυτά Κάλαντα της ημέρας:

" Σήμερα τ α Φώτα κι οι  φωτισμοί και χαρά μεγάλη τ' αφέντη μας.

Καλήμερα, καλήμερα και πάντα καλημέρα και την καλημερίζουμε ετούτη την ημέρα.

Αφέντη μου πεντάφεντε πέντε φορές αφέντης, πέντε φορές αφέντεψες και πάλι αφέντης είσαι.

Καλήμερα, καλήμερα....

Πολλά ' παμε του αφέντη μας, ας πούμε και της κυράς μας. Κυρά ψιλή κυρά λιγμή, κυρά καμπανοφρύδα, κυρά μου όταν στολίζεσαι να πας στην εκκλησιά σου, βάζεις τον ήλιο πρόσωπο και το φεγγάρι αστήθος και του κοράκου το φτερό βάζεις καμπανοφρύδι....

Καλήμερα , καλήμερα...."

Και συνέχιζαν έτσι να καλαντίζουν κάθε μέλος της οικογένειας....

Στη συνέχεια οι νοικοκυρές έπαιρναν καρύδια, τα οποία έσπαγαν και τα άνοιγαν στη μέση. Έπαιρναν σπιρτόξυλα και το βράδυ, πριν τα μεσάνυχτα, έβγαιναν έξω από το σπίτι και πετούσαν τα καρύδια με τα σπιρτόξυλα στην κεραμοσκεπή, γιατί πίστευαν ότι έτσι "θα φύγουν οι κολοστέντες (καλικάντζαροι) με τις βάρκες (καρύδια) κάνοντας κουπί (σπιρτόξυλα) για να γυρίσουν εκεί από όπου είχαν έρθει".

   Ανήμερα της Αγιάσης, οι Αιγινήτες πήγαιναν  στην εκκλησία, έπαιρναν αγιασμό και άγιαζαν τα χωράφια τους, τα δέντρα, τα ζώα. Άγιαζαν και το πηγάδι "για να είναι τα νερά αγιασμένα και καθαρά"

    Από το βιβλίο   του Ι. Επ. Μάντζαρη: " Αιγινητών ήθη και έθιμα "

    Ο πίνακας με θέμα : "Θεοφάνεια στην Αίγινα", ανήκει στο μεγάλο ζωγράφο Σπύρο Βασιλείου και προέρχεται από τα χρόνια που ο ζωγράφος έζησε στην Αίγινα